Kwasica ketonowa – co to jest, objawy i czym różni się od ketozy

Ewelina Podrez-Siama

Tekst: Ewelina Podrez-Siama, autorka trzech książek o kuchni ketoOpublikowano: · Aktualizacja: Słownik KETO 📖

Kwasica ketonowa to stan zagrożenia życia, w którym ciał ketonowych we krwi jest tak dużo, że krew się zakwasza. Najczęściej jest powikłaniem cukrzycy przy niedoborze insuliny (cukrzycowa kwasica ketonowa, DKA) i nie jest tym samym co ketoza odżywcza na diecie keto.

Kwasica ketonowa – hasło w słowniku keto Ms. Fox

W skrócie

  • Cukrzycową kwasicę ketonową rozpoznaje się, gdy jednocześnie: glukoza ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub rozpoznana cukrzyca, β-hydroksymaślan ≥ 3,0 mmol/l oraz pH < 7,3 lub wodorowęglany < 18 mmol/l[3].
  • Ketoza odżywcza to ok. 0,5–3,0 mmol/l β-hydroksymaślanu przy prawidłowej glukozie i pH[6].
  • Ok. 10% przypadków DKA przebiega z glukozą poniżej 200 mg/dl (kwasica euglikemiczna); większość nowych takich przypadków wiąże się z flozynami (inhibitorami SGLT2)[2].
  • Poza cukrzycą kwasica ketonowa może być alkoholowa lub głodowa[1]; opisano też przypadki u karmiących kobiet bez cukrzycy na diecie niskowęglowodanowej[12].
  • Objawy zwykle narastają w ciągu doby. Przy podejrzeniu kwasicy dzwoń pod 112[5].

Kwasica ketonowa – co to jest?

Ciała ketonowe – acetooctan, β-hydroksymaślan i aceton – są normalnym paliwem, gdy brakuje glukozy. Kiedy jednak insuliny jest za mało, a hormonów działających przeciwnie dużo, wątroba produkuje ich więcej, niż organizm zużywa[4]. W kwasicy cukrzycowej ich stężenie może sięgać 20 mmol/l[15], a pH krwi spada[7].

Wyróżnia się trzy klinicznie ważne rodzaje kwasicy ketonowej: cukrzycową (DKA), alkoholową (AKA) i głodową[1]. Cukrzycowa jest najczęstsza i dotyczy głównie osób z cukrzycą typu 1, ale zdarza się też w cukrzycy typu 2 leczonej insuliną i bywa pierwszym objawem cukrzycy typu 1, zwłaszcza u dzieci[5]. Częste wyzwalacze to świeżo rozpoznana cukrzyca, infekcje i pomijanie leczenia[16].

Kwasica ketonowa a ketoza – różnice

Oba stany mają w nazwie ketony, ale różnią się poziomem ketonów, glukozą i – przede wszystkim – pH krwi. Więcej o stanie zamierzonym na diecie keto piszę w haśle ketoza.

Ketoza odżywcza Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) Kwasica euglikemiczna
β-hydroksymaślan we krwi ok. 0,5–3,0 mmol/l[6] ≥ 3,0 mmol/l[3]; w ciężkiej postaci > 6,0 mmol/l[2] podwyższony, jak w DKA[2]
Glukoza w normie[6] ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub rozpoznana cukrzyca[3] < 200 mg/dl (11,1 mmol/l)[2]
pH krwi prawidłowe, ok. 7,4[7] < 7,3 lub wodorowęglany < 18 mmol/l[3]; ciężka postać: pH < 7,0[2] < 7,3[8]
Samopoczucie stabilne[6] nudności, wymioty, ból brzucha, odwodnienie[2] prawidłowy cukier utrudnia i opóźnia rozpoznanie[8]

Sam wynik z ketometru nie wystarcza do rozpoznania – potrzebne są wszystkie trzy elementy: cukrzyca lub wysoka glukoza, ketony i zakwaszenie krwi[2]. Do rozpoznania i monitorowania eksperci zalecają pomiar β-hydroksymaślanu we krwi, bo paski do moczu wykrywają tylko acetooctan[2].

Euglikemiczna kwasica ketonowa i flozyny (SGLT2)

Flozyny, czyli inhibitory SGLT2 (np. empagliflozyna[10]), to leki przeciwcukrzycowe[9]. Kwasica ketonowa jest ich rzadkim działaniem niepożądanym – według EMA występuje maksymalnie u 1 na 1000 pacjentów – a część przypadków przebiegała przy niezbyt wysokim cukrze, co opóźnia rozpoznanie[9]. W jednej serii przypadków 35% osób z DKA na flozynach miało glukozę poniżej 11,1 mmol/l[2].

U osób z cukrzycą typu 2 przyjmujących te leki czynnikami ryzyka są m.in. dieta bardzo niskowęglowodanowa, długi post, odwodnienie i nadmiar alkoholu[2]. Opisano kwasicę euglikemiczną po pierwszej dawce empagliflozyny u osoby na diecie niskowęglowodanowej oraz po tygodniu diety ketogenicznej u osoby przyjmującej flozynę[10]. Jeśli przyjmujesz flozynę, nie zaczynaj diety keto bez rozmowy z lekarzem.

Kto jest zagrożony kwasicą ketonową?

  • Osoby z cukrzycą typu 1 – przegląd z 2025 r. uznaje dietę ketogeniczną za możliwą u wybranych osób, ale tylko pod pełną kontrolą lekarską, z regularnym pomiarem glukozy i ketonów oraz korektą dawek insuliny[6].
  • Osoby przyjmujące flozyny – patrz wyżej[2].
  • Kobiety w ciąży z cukrzycą – kwasica rozwija się nawet w 2% ciąż u kobiet z cukrzycą sprzed ciąży[2], a ciąża jest jedną z przyczyn kwasicy euglikemicznej[2].
  • Kobiety karmiące piersią – opisano przypadki kwasicy ketonowej u matek bez cukrzycy na diecie niskowęglowodanowej: po 10 dniach diety (pH 7,20)[12], po 2 tygodniach[13] oraz u matki karmiącej noworodka, leczonej na oddziale intensywnej terapii[14]. To pojedyncze opisy przypadków – nie wiadomo, jak często do tego dochodzi.
  • Osoby nadużywające alkoholu – kwasica alkoholowa dotyczy zwykle osób pijących przewlekle, które po okresie intensywnego picia przez 1–3 dni prawie nie jedzą, bo uporczywe wymioty i ból brzucha uniemożliwiają przyjmowanie pokarmu[11]. Glukoza może być wtedy podwyższona lub nie[2].
  • Osoby długo głodzone – kwasica głodowa rozwija się po długotrwałym braku glukozy[1]; na ketozę głodową wskazuje spożycie poniżej ok. 500 kcal dziennie[2].

Objawy kwasicy ketonowej – kiedy natychmiast do lekarza

Objawy zwykle rozwijają się w ciągu 24 godzin, ale mogą narastać szybciej[5]. Według EMA i NHS należą do nich[9][5]:

  • silne pragnienie i częste oddawanie moczu, szybkie chudnięcie,
  • nudności, wymioty, ból brzucha,
  • przyspieszony, głęboki oddech i słodki lub owocowy zapach z ust,
  • nietypowa senność, zmęczenie lub splątanie,
  • słodki lub metaliczny smak w ustach, zmiana zapachu moczu lub potu.

Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli masz cukrzycę i ketony we krwi powyżej 3 mmol/l albo w moczu powyżej 2+, jeśli masz objawy kwasicy, a nie znasz poziomu ketonów, lub jeśli masz takie objawy bez rozpoznanej cukrzycy[5]. Osoby przyjmujące flozyny powinny zgłosić się do lekarza przy tych objawach nawet wtedy, gdy cukier nie jest wysoki[9].

Kwasica ketonowa wymaga leczenia w szpitalu, a ciężkie przypadki – na oddziale intensywnej terapii[2]. Śmiertelność w szpitalu wynosi od 0,20% w cukrzycy typu 1 do 1,04% w cukrzycy typu 2[2].

Kwasica ketonowa a kuchnia keto w praktyce

U osoby bez cukrzycy, która nie przyjmuje flozyn i nie karmi piersią, ketoza odżywcza w kontrolowanych warunkach jest zwykle bezpieczna[6]. Jeśli należysz do grupy ryzyka i lekarz zgodzi się na dietę keto, przydadzą się pomiary β-hydroksymaślanu we krwi zamiast pasków do moczu[6] – metody opisuję w haśle paski ketonowe, a wyniki we krwi w haśle ciała ketonowe. Z pomiaru glukozy i ketonów policzysz indeks GKI w kalkulatorze GKI, ale ten wskaźnik nie należy do kryteriów rozpoznania kwasicy[3].

Na co dzień zamiast skrajnych ograniczeń lepiej postawić na regularne, pełnowartościowe posiłki: kalorie i makro sprawdzisz w kalkulatorze kalorii keto, a zasady diety w poradniku czy dieta ketogeniczna jest zdrowa. U osób na flozynach czynnikami ryzyka kwasicy są m.in. choroba, ograniczenie jedzenia i poważne odwodnienie[9] – w takiej sytuacji trzymaj się zaleceń swojego diabetologa.

Najczęstsze pytania

Czy dieta keto może wywołać kwasicę ketonową?

U zdrowej osoby ketoza odżywcza jest zwykle stabilna, bo insulina hamuje produkcję ketonów[15][6]. Ryzyko dotyczy głównie osób z cukrzycą typu 1, przyjmujących flozyny i karmiących piersią[6][10][12].

Jaki poziom ketonów oznacza kwasicę?

Kryterium to β-hydroksymaślan ≥ 3,0 mmol/l, ale tylko razem z cukrzycą lub glukozą ≥ 200 mg/dl i zakwaszeniem krwi (pH < 7,3 lub wodorowęglany < 18 mmol/l)[3]. Powyżej 6,0 mmol/l mówi się o ciężkiej postaci[2].

Czy kwasica ketonowa może wystąpić bez cukrzycy?

Tak, choć rzadziej. Opisywane są kwasica alkoholowa i głodowa[1] oraz pojedyncze przypadki u karmiących kobiet na diecie niskowęglowodanowej[12][14].

Czym jest euglikemiczna kwasica ketonowa?

To kwasica ketonowa przy glukozie poniżej 200 mg/dl (11,1 mmol/l). Stanowi ok. 10% przypadków DKA i najczęściej wiąże się z flozynami[2]. Prawidłowy cukier może uśpić czujność, dlatego przy objawach trzeba zmierzyć ketony i zgłosić się do lekarza[9].

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli chorujesz na cukrzycę (zwłaszcza typu 1), jesteś w ciąży lub karmisz piersią, masz chorobę nerek lub wątroby albo przyjmujesz leki (np. flozyny – inhibitory SGLT2, insulinę, leki moczopędne), przed rozpoczęciem diety ketogenicznej skonsultuj się z lekarzem. W razie objawów kwasicy ketonowej dzwoń pod 112.

Źródła

  1. Ghimire P, Dhamoon AS. Ketoacidosis. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NCBI Bookshelf NBK534848
  2. Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA i in. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report (ADA, EASD, JBDS, AACE, DTS). Diabetes Care. 2024;47(8):1257–1275 (równolegle: Diabetologia. 2024;67(8):1455–1479). doi:10.2337/dci24-0032
  3. Rodriguez Alvarez P, San Martin VT, Morey-Vargas OL. Hyperglycemic crises in adults: A look at the 2024 consensus report. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2025;92(3):152–158. doi:10.3949/ccjm.92a.24089
  4. Laffel L. Ketone bodies: a review of physiology, pathophysiology and application of monitoring to diabetes. Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 1999;15(6):412–426. PMID: 10634967
  5. NHS. Diabetic ketoacidosis. National Health Service (UK); strona sprawdzona 8.06.2023. nhs.uk
  6. Cielecka J, Szkamruk Z, Walędziak M, Różańska-Walędziak A. Diabetic Ketoacidosis in Young Adults with Type 1 Diabetes: The Impact of the Ketogenic Diet, A Narrative Literature Review. Diseases. 2025;13(10):347. doi:10.3390/diseases13100347
  7. Paoli A, Rubini A, Volek JS, Grimaldi KA. Beyond weight loss: a review of the therapeutic uses of very-low-carbohydrate (ketogenic) diets. European Journal of Clinical Nutrition. 2013;67(8):789–796. doi:10.1038/ejcn.2013.116
  8. Plewa MC, Bryant M, King-Thiele R. Euglycemic Diabetic Ketoacidosis. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NCBI Bookshelf NBK554570
  9. Europejska Agencja Leków (EMA). EMA potwierdza zalecenia mające na celu ograniczenie ryzyka kwasicy ketonowej związane ze stosowaniem inhibitorów SGLT2 w leczeniu cukrzycy. EMA/265224/2016, 28.04.2016. ema.europa.eu (PDF, PL)
  10. Dyńka D, Rodzeń Ł, Rodzeń M i in. The ketogenic diet is not for everyone: contraindications, side effects, and drug interactions. Annals of Medicine. 2026;58(1):2603016. doi:10.1080/07853890.2025.2603016
  11. Howard RD, Bokhari SRA. Alcoholic Ketoacidosis. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 (wersja archiwalna). NCBI Bookshelf NBK430922
  12. von Geijer L, Ekelund M. Ketoacidosis associated with low-carbohydrate diet in a non-diabetic lactating woman: a case report. Journal of Medical Case Reports. 2015;9:224. doi:10.1186/s13256-015-0709-2
  13. Marzban S, Arbee M, Vorajee N, Richards GA. Non-diabetic ketoacidosis associated with a low carbohydrate, high fat diet in a postpartum lactating female. Oxford Medical Case Reports. 2020;2020(8):omz026. doi:10.1093/omcr/omz026
  14. Borhan MK, Vethakkan SR, Sarvanandan T, Paramasivam SS. A Case of Severe Lactation Ketoacidosis in a Nondiabetic Mother on a Ketogenic Diet. JCEM Case Reports. 2023;1(6):luad134. doi:10.1210/jcemcr/luad134
  15. Puchalska P, Crawford PA. Multi-dimensional roles of ketone bodies in fuel metabolism, signaling, and therapeutics. Cell Metabolism. 2017;25(2):262–284. doi:10.1016/j.cmet.2016.12.022
  16. Lizzo JM, Goyal A, Kaur J. Adult Diabetic Ketoacidosis. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NCBI Bookshelf NBK560723
Avatar of Ewelina Podrez-Siama

Ewelina Podrez-Siama

Ewelina Podrez-Siama, czyli Ms. Fox – związana z dietą ketogeniczną od 2016 roku i autorka trzech książek kucharskich keto: „Dieta KETO. Najlepsze przepisy” i „Desery KETO” (Wydawnictwo RM) oraz „Kuchnie świata w wersji KETO” (Wydawnictwo Zwierciadło). Na blogu publikuje ponad 220 przepisów bez cukru i bez glutenu, z makroskładnikami przy każdym daniu – od polskich klasyków po kuchnie świata. Miłośniczka podróży, psów i dobrego jedzenia. Na co dzień przedsiębiorczyni, strateżka SEO i widoczności w AI.

Dodaj komentarz